ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ! ਜਾਣੋ ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਅੱਜ ਯਾਨੀਕਿ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੌਸਮ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫ਼ਸਲ, ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਨਵਾਂ ਸਾਲ: ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਰੌਣਕ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਨਾ: ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ—ਨਵੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ, ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣਾ।

ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ

ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ:

ਸੰਨ 1699 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।

ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ (astronomy) ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੇਖ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ 'ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ (Solar Year) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ: ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸਾਖੀ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕ ਕੇ ਕਟਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਾਂ ਕੱਟੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਲੋਕ ਨਾਚ: ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ 'ਤੇ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੇਲੇ: ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ (ਛਿੰਝ), ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸਟਾਲ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ: ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ

ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ:

ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਜੋੜੇ (ਜੁੱਤੀਆਂ) ਬਾਹਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਰਦਾਸ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।

ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ: ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼

ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ‘ਸੇਵਾ’ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਗਰ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵਰਗ, ਹਰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ ਹਨ।

ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ:

ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ: ਕੋਈ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਜੋੜੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਰਾਬਰੀ: ਲੰਗਰ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ: ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਹੈ।

ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ

ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਠੇ ਚੌਲ, ਕੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੀਆਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।