2026 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬੇਲ Francis Halzen ਨੂੰ, ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਹੱਸਮਈ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਿਆ
2026 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲਜ਼ਨ (Francis Halzen) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੌਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਣਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਇਸ ਵੱਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ।
2026 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲਜ਼ਨ (Francis Halzen) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੌਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਣਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਇਸ ਵੱਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ।
ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਡਲ, ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਲਗਭਗ 11.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਣ ਕੀ ਹਨ?
ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਬੇਭਾਰ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਕਿੰਟ ਅਰਬਾਂ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਣ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਸਿੱਧੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਕੜ ਲੈਣ ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਕਿਸ ਥਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਪੁਲਾੜੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਬਣੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਡਿਟੈਕਟਰ
ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਨੂੰ ਪਕੜਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟਕਰਾਏ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲਜ਼ਨ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਤਹਿਤ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਘਣ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਸੈਂਸਰ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਨਾਭਿਕ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸੈਂਸਰ ਇਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
2011 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ
ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 2011 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਪਕੜੇ ਗਏ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਪੁਲਾੜੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲੇਗਾ ਪਤਾ
ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਈਸਕਿਊਬ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕੜੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।
2025 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੋਬੇਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ?
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2025 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੌਨ ਕਲਾਰਕ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਐਚ. ਡੇਵੋਰੇਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਮ. ਮਾਰਟਿਨਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਧਾਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ।
