ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਮੱਚੀ ਹਲਚਲ! ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਏ.ਟੀ.ਐੱਫ. (ATF) 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਟੈਕਸ ‘ਚ ਕੀਤਾ ਵਾਧਾ
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਤਣਾਅ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 16 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ATF ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ 'ਤੇ ਟੈਕਸ 8.5 ਤੋਂ 15.5 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ATF 'ਤੇ 7.5 ਤੋਂ 14.5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ 4 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਅਸਰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ, ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ATF (ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਟਰਬਾਈਨ ਫਿਊਲ) ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ (Windfall Tax) ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਵੀਂਆਂ ਦਰਾਂ ਅੱਜ, ਯਾਨੀ 16 ਜੁਲਾਈ 2026 (ਵੀਰਵਾਰ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦਾ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਵੇਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ 'ਅਚਾਨਕ ਹੋਏ ਮੁਨਾਫੇ' (Windfall Gain) 'ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ATF 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਧਿਆ ਟੈਕਸ?
ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਤਾਜ਼ਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ:
ਡੀਜ਼ਲ: ਡੀਜ਼ਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ 8.5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15.5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ 7 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ATF (ਹਵਾਈ ਈਂਧਣ): ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਈਂਧਣ 'ਤੇ ਟੈਕਸ 7.5 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 14.5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਠੰਡੀ ਪਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਟੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪੈਟਰੋਲ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਰਾਹਤ
ਜਿੱਥੇ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਈਂਧਣ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ 4 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਮ ਆਦਮੀ 'ਤੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਸਰ?
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ 'ਤੇ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ 'ਨਹੀਂ' ਹੈ। ਇਹ ਟੈਕਸ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਯਾਤ (Export) 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਤੇਲ ਬਾਹਰ ਨਾ ਭੇਜ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਲ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਆਵੇ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
ਦਿੱਲੀ: ਪੈਟਰੋਲ 102.12 ਰੁਪਏ/ਲੀਟਰ, ਡੀਜ਼ਲ 95.20 ਰੁਪਏ/ਲੀਟਰ
ਮੁੰਬਈ: ਪੈਟਰੋਲ 111.21 ਰੁਪਏ/ਲੀਟਰ, ਡੀਜ਼ਲ 97.83 ਰੁਪਏ/ਲੀਟਰ
ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੁੱਧ ਜਾਂ ਗਲੋਬਲ ਸੰਕਟ) ਕਰਕੇ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਉਸ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਟੈਕਸ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ 'ਵਿੰਡਫਾਲ ਟੈਕਸ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
